Finanse osobiste

5 powodów dla których warto sporządzić testament.

Czy zastanawiałeś się nad sporządzeniem testamentu? Czy powinieneś to zrobić? Zdecydowanie NIE jeśli uważasz, że jesteś nieśmiertelny, lub wyznajesz filozofię życiową w stylu: po mnie choćby potop lub poradzą sobie, jakoś to będzie.

W dzisiejszym hedonistycznym świecie, wspominanie o testamencie nie wzbudza sympatii. Gdy pytam o to moich rozmówców to standardową reakcją jest badawcze spojrzenie na mnie czy czasami nie chcę im czegoś zrobić, a następnie na chwilę się wyłączają z rozmowy i pewnie zastanawiają się czy nic im nie dolega. Przy najbliższej okazji sprawdzają w lustrze czy wszystko OK i co ten Zimecki od nich chce?

Trudny i delikatny temat dziedziczenia majątku warto poruszyć odpowiednio wcześnie, póki jeszcze mamy na niego wpływ, póki możemy zaoszczędzić naszym spadkobiercom olbrzymich kłopotów, wysokich kosztów przejęcia majątku czy nawet życiowych dramatów.

Może najpierw wyjaśnię w pewnym uproszczeniu czym jest spadek a czym testament.

Spadek to cały majątek zmarłego, to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych (spadkobierców) w drodze dziedziczenia.

Dziedziczenie może odbywać na mocy Ustawy lub poprzez testament.

Testament to rozrządzenie majątkiem jednego spadkodawcy, nie można sporządzać testamentów wspólnych. Zasadniczo wyróżnia się trzy formy testamentów:

– holograficzny tj. sporządzony odręcznie, podpisany i opatrzony datą ( sporządzony na komputerze jest nieważny);

– notarialny, w formie aktu notarialnego, koszty jego sporządzenia to od 200 zł do 500 zł

– allograficzny tj. ustny sporządzany w wyjątkowych sytuacjach.

W testamencie możemy wskazać osobę lub osoby, które odziedziczą po nas majątek. Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Z dziedziczeniem ustawowym mamy do czynienia wówczas , gdy zmarły nie sporządził testamentu. Niestety dotyczy to większości sytuacji spadkowych.

Podstawowe korzyści przemawiające za sporządzeniem testamentu:

1. Sprawne przekazanie majątku. Testament sporządzony w formie aktu notarialnego zapewnia spadkobiercom zakończenie postępowania spadkowego dosłownie w ciągu kilku dni, o ile nie zostanie on podważony. W przypadku testamentów, polskie prawo dopuszcza jego nieważność, gdy został on dotknięty wadami oświadczenia woli tj.:

sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;

pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że błąd ten wpłynął na treść testamentu;

pod wpływem groźby.

Testament w formie aktu notarialnego w znakomitej większości przypadków zabezpiecza nas przed możliwością jego podważenia. Musimy jednak pamiętać , że notariusz nie jest doradcą sukcesyjnym, nie wskaże nam najkorzystniejszych rozwiązań podatkowych i finansowych związanych z dziedziczeniem. To nie jego rola, notariusz zadba o to aby testament był zgodny z literą prawa i nie stwarzał przesłanek do jego unieważnienia. Stworzony u notariusz testament warto zarejestrować w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Daje to większą pewność, że nasi spadkobiercy dotrą do niego nawet jeśli wszystkie jego odpisy ulegną zniszczeniu lub zgubieniu.

2. Przekazanie majątku partnerce lub partnerowi. W przeciwieństwie do Ustawy w testamencie możemy wskazać (powołać ) do dziedziczenia osoby spoza kręgów rodzinnych lub też rozporządzić majątkiem inaczej niż robi to za nas Ustawa. Świetnym przykładem może być tutaj związek partnerski. W sytuacji śmierci jednego z partnerów Ustawa powołuje do dziedziczenia jego zstępnych lub wstępnych, partner czy też partnerka zostają całkowicie pominięci. Testament daje nam możliwość przekazania części lub całości naszego majątku naszej partnerce czy też partnerowi. Oczywiści zstępni zmarłego będą mieli prawo dochodzić zachowku, należy jednak pamiętać, że wypłacany jest on w środkach pieniężnych i wynosi 50% tego co dziedziczyliby w drodze Ustawy.  Jeśli partnerzy zamieszkują mieszkanie o wartości 500 000 PLN,  kupione wspólnym wysiłkiem to w razie śmierci jednego z nich jego zstępni mogą dochodzić zachowku o równowartości 125 000 PLN. Pewnie trudno będzie pozostającemu przy życiu partnerowi wygospodarować w gotówce 125 000 PLN na spłatę zachowku, zawsze to jednak mniej jak spłata 250 000 PLN w przypadku braku testamentu lub też dzielenia mieszkania z rodziną zmarłego.  W takiej sytuacji warto skorzystać z porady dobrego doradcy sukcesyjnego, który pomoże sporządzić testament ale również przygotuje rozwiązania ubezpieczeniowe zapewniające środki na spłatę tych przykładowych 125 000 PLN.  W sytuacji powyższego przykładu warto aby każdy z partnerów był ubezpieczony przynajmniej na równowartość zachowku, co w razie jego śmierci pozwoli drugiemu partnerowi na spłatę zstępnych i samodzielne dysponowanie nieruchomością. W testamencie można również wskazać opiekuna prawnego naszych nieletnich dzieci. Co prawda takie wskazanie dla sadu nie jest wiążące ale z pewnością weźmie je pod uwagę.

3. Przekazanie majątku tym komu chcemy. Co do zasady Ustawa nie daje możliwości dziedziczenia konkretnych składników majątku a innych nie. Dziedziczy się wszystkie jego składniki w odpowiednim udziale ułamkowym wynikającym z naszego pokrewieństwa ze zmarłym. Testament takie możliwości już stwarza poprzez odpowiednie zapisy w nim zawarte.  Testamentem można ochronić bliskich przed sytuacją kiedy np. współwłaścicielem domu wskutek dziedziczenia staje się żona, trójka nieletnich dzieci w tym dwoje z poprzedniego związku. Taka współwłasność skutecznie uniemożliwia racjonalne zarządzanie składnikami majątku. W powyższym przykładzie dla przeprowadzenia np. remontu dachu, najmu, czy sprzedaży domu będzie wymagana zgoda sądu rodzinnego i … byłej partnerki czy też partnera. Możemy poprzez stosowny zapis skierować do dziedziczenia konkretną rzecz do konkretnej osoby. Przykładowo możemy w testamencie powołać żonę do dziedziczenia całego naszego majątku, jednocześnie poprzez stosowny zapis zobligować ją do przekazania synowi naszego sprzętu do golfa a córce thermomixa.

4. Uniknięcie sporów rodzinnych związanych z podziałem majątku.  Wszyscy chyba możemy przytoczyć przykłady z własnej bliższej lub dalszej rodziny jak to spory wokół dziedziczenia majątku wpływały na spójność rodziny. Odpowiednio wcześnie przeprowadzone rozmowy i ustalenia w gronie rodzinnym związane z przekazaniem majątku, sporządzenie testamentu oraz zapewnienie środków na spłatę zobowiązań, zachowku, mogą oszczędzić rodzinie konfliktów. Są pewne składniki majątku, z których trudno razem  korzystać np. samochód, są składniki niepodzielne np. dzieła sztuk, kolekcje. Wydaje się, że jedyną możliwością równego podziału tych składników majątku pomiędzy spadkobierców jest ich sprzedaż i podział środków pieniężnych uzyskanych w ten sposób. Nie zawsze będzie to w zgodzie z wolą  zmarłego. Na sąsiedniej ulicy od mojego miejsca zamieszkania znajduje się dom, właściciel domu zmarł kilka lat temu. W ciągu kilku lat sporów spadkobierców dom popadł w ruinę, działka zarosła, nieruchomość znacznie straciła na wartości, końca konfliktu nie widać.  Pewnie zakończy się on przejęciem nieruchomości przez komornika w związku z zaległościami w podatku od nieruchomości.  Świadome poruszanie tego tematu, wtedy kiedy jesteśmy sprawni i zdrowi, przygotowanie rodziny do naszych decyzji może pomóc zachować jej dobre relacje i majątek.  Nawet jeśli naszego zamiaru podziału majątku nie omówimy z rodziną to sporządzenie testamentu i jego skutki obciążą nas, na nas spłynie ewentualna złość pominiętych w testamencie lub z niego niezadowolonych a tym samym zmniejszy ryzyko konfliktu w rodzinie.

5. Sprawne przekazanie firmy, zachowanie jej ciągłości działania. Istnieją różne formy prawne prowadzenia działalności gospodarczej, nie sposób tutaj nawet pobieżnie omówić jakie skutki dla ich działania ma śmierć jej właściciela lub jednego ze wspólników. Wypada jednak zasygnalizować, że odpowiednio przygotowany plan sukcesji firmy powinien obejmować min:

–  testament,

– umowę spółki,

– programy finansujące spłatę wspólników, spadkobierców.

Wymienione powyżej instrumenty prawno – finansowe mogą min zapobiec:

– wejściu do zarządu firmy osób niechcianych np. niekompetentnych czy nieletnich;

– paraliżowi decyzyjnemu;

– rozwiązania z mocy prawa firmy;

– znacznemu uszczupleniu majątku poprzez jego wycofanie przez spadkobierców lub konieczność ich spłaty.

Spadkobiercom natomiast mogą umożliwić:

– kontynuowanie działalności gospodarczej,

– spłatę zobowiązań finansowych związanych z przejęciem firmy np. podatek VAT, kredyty , dotacje unijne itp.

– zatrudnienie kompetentnej kadry zarządzającej.

Nie sporządzenie testamentu i nie przygotowanie planu sukcesji firmy wydaje się świadczyć o braku odpowiedzialności przedsiębiorcy za losy firmy, pracowników, rodziny.

Dziedziczenie majątku jest na tyle obszernym tematem, że nie sposób tutaj zasygnalizować jego wszystkie aspekty. Powyżej pokazałem Ci w jakich najczęściej sytuacjach nas dotyczy, jak brak rozwiązań w tym zakresie może mieć negatywne skutki. Przygotowanie planu dziedziczenia (testamentu) większości z nas zajmie godzinę u notariusz i wydatek ok 200 PLN.  Co roku w Polsce toczy się kilkadziesiąt tysięcy spraw związanych z rozstrzygnięciem sporów dotyczących dziedziczenia majątku, czasami te spory trwają latami. Tak niewiele trzeba aby dorobek naszego życia pozostał nienaruszony i trafił do tych co powinien w myśl naszych zamiarów, no chyba że po mnie choćby potop lub jakoś sobie poradzą.

 

 

 

 

Mariusz Zimecki
Doradca finansowy i ubezpieczeniowy
Może Ci się również spodobać
Emerytury
Decyzja, która odmieni twoją przyszłość.
Finanse osobiste
7 zasad zarządzania finansami osobistymi, które mogą odmienić Twoje życie.

Zostaw odpowiedź